Nghịch lý đầu tư công: Nhiều cơ quan Trung ương giải ngân chạm mức 0%

Giải ngân đầu tư công hiện đang đối mặt với nhiều thách thức khi tỷ lệ đạt mức thấp, đặc biệt là tình trạng nhiều cơ quan Trung ương ghi nhận mức giải ngân bằng 0%.

Đầu tư công luôn được coi là “vốn mồi” quan trọng để kích thích tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy một bức tranh tương phản gay gắt về hiệu quả sử dụng nguồn lực này giữa các đơn vị trong bộ máy quản lý.

Bức tranh toàn cảnh về giải ngân đầu tư công: Con số báo động

Tính đến ngày ¹⁵⁄₄, tổng số vốn giải ngân từ nguồn ngân sách nhà nước đạt 127.390 tỷ đồng, chỉ tương đương 12,6% so với kế hoạch mà Thủ tướng Chính phủ đã giao. Trong bối cảnh tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên tới hơn 1 triệu tỷ đồng, con số này cho thấy một sự chậm trễ đáng kể trong việc đưa vốn vào nền kinh tế.

Về mặt phân bổ, các bộ, ngành và địa phương đã thực hiện chia vốn cho các dự án khoảng 977.000 tỷ đồng (đạt 95,1% kế hoạch nếu không tính vốn giao tăng thêm). Đáng chú ý, tại các địa phương, gần 618.000 tỷ đồng đã được phân bổ, trong khi hơn 32.500 tỷ đồng được tiết kiệm để ưu tiên cho siêu dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tuy nhiên, “điểm nghẽn” nằm ở khâu thực thi: hiện vẫn còn khoảng 50.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 15 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương do vướng mắc trong thủ tục đầu tư.

Sự phân hóa cực đoan giữa các đơn vị thực hiện

Dữ liệu giải ngân cho thấy một sự phân hóa sâu sắc. Một mặt, có những “điểm sáng” duy trì tốc độ vượt mức bình quân cả nước, mặt khác là những đơn vị gần như “đứng yên”.

Nhóm dẫn đầu về hiệu quả giải ngân

Các đơn vị ghi nhận kết quả tích cực bao gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, cùng các Bộ: Tư pháp, Quốc phòng, Công Thương, Công an, Nông nghiệp và Môi trường. Ở cấp địa phương, Hà Nội, Lạng Sơn, Hải Phòng, Cà Mau, Điện Biên, Thái Nguyên, Quảng Ninh và Hà Tĩnh là những đơn vị tiên phong.

Nhóm “tụt hậu” và nghịch lý 0%

Ngược lại, có tới 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân. Điều đáng ngại nhất là 16 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1%, thậm chí nhiều đơn vị chạm mức 0%. Điều này đồng nghĩa với việc vốn đã được giao nhưng không thể triển khai thực tế, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Vì sao vốn “đắp chiếu”? Phân tích nguyên nhân từ góc độ chuyên gia

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đã chỉ rõ, việc giải ngân chậm không đơn thuần đến từ một nguyên nhân mà là hệ quả của một chuỗi các vấn đề đan xen.

Rào cản khách quan

• Biến động thị trường: Giá vật liệu xây dựng thay đổi thất thường gây khó khăn cho việc lập dự toán.
• Pháp lý và thiên tai: Sự thay đổi trong chính sách quản lý, khó khăn trong giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng tiêu cực từ thời tiết.
• Chuỗi cung ứng: Tình trạng thiếu hụt vật liệu cục bộ khi nhiều dự án trọng điểm cùng triển khai đồng loạt.

Điểm nghẽn chủ quan - “Nút thắt” thực sự

Đây mới chính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trì trệ. Theo phân tích chuyên sâu, có 3 vấn đề chính:

1. Năng lực quản trị yếu: Công tác lập kế hoạch thiếu sát thực tế, phân bổ vốn dàn trải, nhiều dự án chưa đủ thủ tục nhưng vẫn được bố trí vốn.
2. Thiếu quyết liệt trong điều hành: Công tác phối hợp giữa các cơ quan thiếu chặt chẽ, giải phóng mặt bằng thực hiện hời hợt.
3. Tâm lý e ngại: Một bộ phận cán bộ hiện nay có xu hướng né tránh trách nhiệm, sợ sai, dẫn đến việc chậm ra quyết định trong triển khai dự án.

Giải pháp quyết liệt để đạt mục tiêu tăng trưởng “2 con số”

Để đảm bảo mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, Bộ Tài chính đã đưa ra những yêu cầu nghiêm ngặt:

• Tối ưu hóa phân bổ: Đẩy nhanh phân bổ chi tiết, chủ động điều chuyển vốn từ những dự án chậm sang những công trình có khả năng hấp thụ vốn tốt.
• Kỷ luật thời hạn: Các đơn vị chưa hoàn tất phân bổ vốn trung ương phải báo cáo phương án xử lý trước ngày ²⁰⁄₅.
• Áp lực chính trị: Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nghiêm khắc phê bình các đơn vị chậm trễ, khẳng định đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Góc nhìn chuyên gia: Việc nhiều cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân 0% không chỉ là vấn đề về con số, mà là lời cảnh báo về hiệu quả quản trị công. Nếu không giải quyết được tâm lý “sợ sai” và nâng cao năng lực lập kế hoạch, vốn đầu tư công sẽ mãi là một nguồn lực bị bỏ ngỏ, làm chậm nhịp độ phát triển của cả nền kinh tế.

Theo bạn, giải pháp nào là hiệu quả nhất để xóa bỏ tâm lý e ngại của cán bộ trong triển khai đầu tư công hiện nay? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận hoặc gửi về ban biên tập.